هارون وهومن ( گروهى از پژوهشگران )
700
سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى )
الحاصل كوه سبلان ، بهترين ييلاقات ايران از هرجهت است و مشكين هم شكارگاه بسيار خوبى است و تماشاى كوه سبلان و صفحات اردبيل [ و ] مشكين هم گويا بسيار خوب و خوشآيند و پسند طبع خاطر انور شود . همين . نظم اين صفحات نظم اين صفحات ، باوجود سكناى اينقدر ايلات از شاهسون اردبيل و مشكين و شقاقى و قراچورلو و چلپانى و غيره و غيره ، و كوههاى سخت و بىآب و درّههاى بزرگ و بيابانهاى وسيع ، بعد از « فضل خدا » و سطوت اعلى حضرت سايه خدا - روحنا فداه - و اهتمام جناب سردار كل امثالها « 1 » بسيار بسيار خوب است . از ايلات داخله خلاف مشاهده نمىشود و فرضى خان ايلبگى در نظم ايل خود منتهاى اهتمام را دارد و ايل مشار اليه از او بسيار ترسان هستند ؛ ليكن از ايلات خارجه دولت روس ، از طوايف طالش و پير مپلتلى صدمات زياد به ايلات ساكنين سرحد مىرسد . در هردفعه ، ده سوار ، بيست سوار ، سى سوار ، شبانه به داخله آمده ، دزدى مىكنند و آدم مىكشند . اگر در اين باب ، جناب وزير امور خارجه ، سؤال و جوابى با وزير مختار دولت روسيه نمايد ، البته به جاست . حاجى ميرزا احمد خان سرحدار هم كه مأمور قطع فصل دعاوى رعاياى طرفين است ، از قرارى كه شنيده شده ، هرچ [ ه ] كه ادعاى رعاياى دولت روسيه بود ، گرفته و به آنها داده [ است ] و از ادعاى رعاياى اين دولت ، چيزى از قرار مذكور نرسيده [ است ] . عموم آذربايجان را نظم كليه حاصل ، و آنچه كه « 2 » مشاهده شده و استماع مىشود ، كه نسل « دزد » و « هرزه » ، به مرور از اهتمام جناب سردار كل قطع شده است . در صورت صدق جناب معزى اليه « 3 » ، يك نوع حالت پدرى و كمال رأفت دربارهء عموم اهل آذربايجان حاصل كرده ، كه بزرگ و كوچك ، در كمال ميل ، اطاعت و احترام [ به ] معزى اليه را باطنا از روى قلب مىنمايند و واجب الاطاعه و الاحترام مىشمارند .
--> ( 1 ) . در اصل : امسالها ( 2 ) . در اصل : انچكه ( 3 ) . كسى كه چيزى به او نسبت داده شده است .